Zorza polarna w Polsce: kiedy ją zobaczysz i jak czytać indeks Kp

Skąd się bierze zorza nad Polską

Zorza powstaje, gdy naładowane cząstki ze Słońca uderzają w górne warstwy atmosfery. Zwykle dzieje się to w pasie wokół bieguna, nad Skandynawią, Islandią czy Kanadą. Kiedy Słońce wyrzuci w stronę Ziemi dużą chmurę plazmy, pole magnetyczne Ziemi zostaje mocno “rozbujane”, a pas zorzy przesuwa się na południe. Wtedy widać ją także nad Polską.

Siłę takiego zaburzenia opisuje indeks Kp.

Indeks Kp w skrócie

Kp to skala od 0 do 9. Przy 0-3 pole magnetyczne jest spokojne, przy 5 i więcej mówimy już o burzy magnetycznej. Amerykańska służba pogody kosmicznej NOAA dzieli burze na pięć stopni:

Kp	Stopień burzy	Co to oznacza dla zorzy
5	G1, słaba	zorza w Skandynawii, w Polsce zwykle niewidoczna
6	G2, umiarkowana	szansa nisko nad horyzontem na Pomorzu
7	G3, silna	szansa w centrum Polski
8	G4, bardzo silna	szansa w całym kraju
9	G5, ekstremalna	zorza w całej Polsce, czasem wysoko na niebie

Według NOAA przy G3 zorzę widywano do około 50° szerokości geomagnetycznej, przy G4 do 45°, a przy G5 do 40°. Polska leży mniej więcej między 48° a 53° szerokości geomagnetycznej, dlatego realne szanse zaczynają się od Kp 6-7.

Jakie Kp potrzeba w Twoim mieście

Szacunki Zenitmap dla widoczności nisko nad północnym horyzontem:

• Gdańsk, Szczecin, Pomorze: około Kp 5,5-6,
• Poznań: około Kp 6,5,
• Warszawa, Wrocław: około Kp 7,
• Kraków, Rzeszów: około Kp 8, a w Bieszczadach 8,5.

Podobne progi podaje SpaceWeatherLive: Kp 6 dla Gdańska i Kp 7 dla Warszawy. Dla swojego miasta sprawdzisz to na stronie Zorza polarna dziś, gdzie przy każdym mieście liczymy, ile brakuje do progu.

Jak czytać prognozę

Prognozę Kp na trzy dni wydaje NOAA. Pokazuje ją u nas strona zorzy, razem z aktualnym Kp i mapą zasięgu zorzy. Kilka zasad, które oszczędzą rozczarowań:

• Prognoza jest niepewna. Chmura plazmy leci do Ziemi 1-3 dni, a jej siłę widać dopiero, gdy dotrze. Prognoza Kp 7 może skończyć się na 5 albo urosnąć do 8.
• Liczy się noc. Wysokie Kp w południe nic nie daje. Patrz, czy wysokie wartości wypadają w polskich godzinach nocnych.
• Chmury przekreślają wszystko. Nawet przy Kp 8 nic nie zobaczysz pod zachmurzonym niebem. Sprawdź mapę chmur.
• Księżyc przeszkadza. Przy pełni słaba zorza ginie w jasnym niebie. Fazę Księżyca na dziś pokazuje Niebo dziś.

Gdzie i jak patrzeć

1. Wyjedź za miasto. Światła ulic i osiedli zabierają słabą zorzę. Wystarczy kilkanaście kilometrów od większego miasta.
2. Znajdź otwarty widok na północ. Wybrzeże, pola, jezioro, wzgórze. Zorza nad Polską najczęściej wisi nisko nad horyzontem.
3. Daj oczom 20 minut. Wzrok przyzwyczaja się do ciemności stopniowo. Nie patrz w tym czasie w jasny ekran telefonu.
4. Zrób zdjęcie telefonem. Tryb nocny z kilkusekundowym czasem naświetlania pokaże kolory, których oko jeszcze nie widzi. Często dopiero zdjęcie zdradza, że zorza już jest.
5. Bądź cierpliwy. Zorza przychodzi falami. Spokojne niebo potrafi w kilka minut zmienić się w jasne słupy.

Największa zorza ostatnich lat

W nocy z 10 na 11 maja 2024 roku nad Ziemię dotarła burza o najwyższej sile G5, czyli Kp 9. Według USGS poprzednia burza G5 wystąpiła 31 października 2003 roku. Zorzę widziano wtedy w całej Polsce, także we Wrocławiu i w Bieszczadach, które zwykle mają najgorsze warunki w kraju.

Takie noce zdarzają się rzadko, ale w październiku 2024 roku NASA i NOAA ogłosiły, że Słońce weszło w okres maksimum swojego 11-letniego cyklu. W takim okresie silne burze magnetyczne zdarzają się częściej niż zwykle, więc warto mieć prognozę pod ręką.